Sztuka, która leczy. Kiedy nauka i Jung mówią jednym głosem

O wpływie sztuki na zdrowie psychiczne, symbolach i wewnętrznej integracji

Eksperci z instytutów w Wiedniu, Dublinie, Berlinie, Cambridge i Nijmegen na łamach „The Journal of Positive Psychology”  w połowie 2025 roku przedstawili wyniki kompleksowego badania, które dotyczy wpływu sztuki na zdrowie psychiczne ludzi.

Dotychczas nie było zaskoczeniem, że sztuka oddziałuje na nasze samopoczucie (chociażby obecność Arteterapii i szybszy proces zdrowienia pacjentow w pokojach z obrazami) jednak wszelkie badania na ten temat nie były tak przejrzyście potraktowane.

Pokazują nam jednoznacznie, że sztuka ma pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne i mózg, ponieważ może poprawiać nastrój, redukować stres i zwiększać przepływ krwi w mózgu. Sztuka jest narzędziem do rozwoju emocjonalnego i społecznego, pomagając wyrażać i rozumieć emocje. Naukowcy dodatkowo sugerują, że może być integrowana z polityką zdrowia publicznego jako forma terapii (oj, przydałaby się grupowa terapia dla wszystkich państw! ale o tym może kiedy indziej...).

Wyróżnili oni pięć mechanizmów psychologicznych, które mogą wyjaśnić korzystny wpływ sztuki na dobrostan:

• mechanizmy afektywne – regulacja emocji, doświadczanie przyjemności przez reakcje estetyczne;

• mechanizmy poznawcze – uwaga, pamięć, ciekawość i refleksja;

• mechanizmy społeczne – wspólne doświadczenie sztuki wzmacnia więzi i redukuje samotność;

• mechanizmy autotransformacyjne – osobista refleksja, poczucie sensu i tożsamości;

• mechanizmy budowania odporności – pomoc w radzeniu sobie z emocjami w trudnych sytuacjach.

To, co dziś potwierdzają badania naukowe, intuicyjnie było obecne w sztuce od zawsze. Obraz nie jest jedynie estetycznym dodatkiem do przestrzeni — jest nośnikiem znaczeń, emocji i symboli, które wchodzą z nami w relację.

Carl Gustav Jung już ponad pół wieku temu pisał o sile symboli i ich wpływie na psychikę człowieka. Symbol działa tam, gdzie kończy się język — dociera do warstw nieświadomych, porządkuje wewnętrzne napięcia i wspiera proces integracji. Dokładnie w tym miejscu spotykają się sztuka, psychologia i doświadczenie wewnętrzne.

Malowane obrazy niosą ze sobą określoną symbolikę. Figuratywne przedstawienia — takie jak pejzaże — przenoszą energię miejsca, często kojarzoną z poczuciem spokoju, bezpieczeństwa czy przestrzeni do oddechu. Obrazy abstrakcyjne z kolei zapraszają do dialogu z tym, co niewidoczne, ale odczuwalne. W obu przypadkach obraz staje się aktywnym uczestnikiem naszego otoczenia, wpływając na emocje, koncentrację i sposób, w jaki funkcjonujemy na co dzień.

Dlatego sztuka — tworzona świadomie i z intencją — ma realny wpływ na dobrostan. Nie tylko odzwierciedla nasz świat wewnętrzny, ale również go kształtuje. A artysta, często nieświadomie, bierze udział w procesie wspierania równowagi emocjonalnej, sensu i odporności psychicznej.

Być może właśnie dlatego tak bardzo potrzebujemy dziś sztuki — nie jako luksusu, lecz jako narzędzia kontaktu ze sobą. Być może też dlatego obrazy, które naprawdę do nas przemawiają, zostają z nami na dłużej niż tylko na ścianie.

Martita